رد نظريهء اضافه متن ولو كان هذا الذى نعقله من الأشياء . . . والمعدوم و لم يتحقق خطأ فى علم . ترجمه اگر ماهياتى كه تعقل مىكنيم عين همان چيز باشد كه در خارج هست ( به عين وجود و آثار آن ) ، چنان‌كه قائل به اضافه مىگويد ، هرگز تعقل آنچه در خارج نيست ، مانند عدم و معدوم ، ممكن نخواهد بود و خطاى در علم هم معنا نخواهد داشت . « 1 » شرح قائل به اضافه مىگويد : علم عبارت است از اضافه‌اى ميان عالم و معلوم خارجى ؛ نه وجودِ ماهيت در ذهن . بر اين نظريه دو اشكال وارد است : اولًا اگر چيزى وجود خارجى نداشت اضافه ميان شخص و آن چيز برقرار نخواهد گشت ، طبعاً علم هم به آن تعلق نخواهد گرفت . مانند مفهوم عدم و معدوم ، اجتماع ضدين ، اجتماع نقيضين و بسيارى از امورات ذهنى . و ثانياً خطاى در علم هم هرگز رخ نخواهد داد ؛ زيرا هر جا علمى حاصل شود اضافه‌اى بين شخص عالم و شىء معلوم خارجى حاصل خواهد بود و پيوسته بين عالم و معلوم نسبت و اضافه وجود خواهد داشت . پس ، در باب علم موردى پيدا نخواهد شد كه اضافه بين عالم و معلوم برقرار نگردد . بنابراين ، وقوع خطا در علم ، منتفى خواهد بود زيرا علم در جايى محقق خواهد بود كه معلوم در خارج وجود داشته باشد و اضافه‌اى ميان عالم و معلوم خارجى برقرار گردد و چون معلوم در خارج موجود باشد و اضافه ميان او و عالم بر قرار گردد خطاى در علم رخ نخواهد داد ؛ با آن‌كه خطاى فراوان در علوم وجود دارد .

--> ( 1 ) . فخر رازى ، مباحث المشرقيه ، ج 1 ، ص 331